Ιστορικός - Συγγραφέας

Το παιδί μέτρον πάντων χρημάτων όχι το χρήμα μέτρο για την αξία των παιδιών

Πηγή: 
Προβληματισμοί

είναι αρκετό για να δείξει το στίγμα μιας κοινωνίας, στην οποία έρχεται να ενταχθεί το παιδί. Σε μια κοινωνία που τα πουλάει όλα και τ' αγοράζει όλα. Ακόμη και τα παιδιά. Πρόσφατα διαβάσαμε στον τύπο για μια «καινοτομία», που πρόκειται ν' ανοίξει καινούρ­γιους ορίζοντες στην «οικογενειακή» μας ζωή. Στις Η.Π.Α. δυο διαφημιστές είχαν τη φαεινή ιδέα ν' αντικα­ταστήσουν το παιδί μ' ένα βίντεο κ.λπ. Το ονόμασαν «βίντεο μπέιμπυ», και κατά τη γνώμη τους προσφέρει όλες τις χαρές ενός μικρού παιδιού, χωρίς τα προβλή­ματα που θα δημιουργούσε ένα παιδί με σάρκα και οστά. Οι δυο ρηξικέλευθοι[2] Αμερικανοί επιχειρηματίες έχουν στο ενεργητικό τους και το «βίντεο-σκύλος» και το «βίντεο-γάτα», για όσους θα ήθελαν κάποιο κατοικίδιο ζώο, χωρίς τα προβλήματά του. Κατά τη γνώμη τους, και τα μικρά παιδιά υπάγονται στα κατοικίδια ζώα.

Ίσως κάποιος οικονομικός εγκέφαλος να έβρισκε ότι κάτι τέτοιο είναι μια συμφέρουσα οικονομική ιδέα. Στην εποχή μας δεν απέχουμε και πολύ από αυτό, εφόσον πολλές γυναίκες αρνούνται να θηλάσουν τα παιδιά τους και οι βρεφονηπιακοί σταθμοί βρίσκονται σε πρώτη ζή­τηση. Ίσως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η γυναίκα δεν είναι αποκλειστικά μητέρα και νοικοκυρά αλλά, μαζί μ' αυτά, είναι μια εκτός οικίας εργαζόμενη γυναίκα. Κι όμως αρκετές φορές ο συνδυασμός αυτός είναι επιτυ­χημένος.

Υπάρχει, όμως, και η άλλη άκρη: η φορτική αγάπη, που χαρακτηρίζει πολλές οικογένειες στην Ελλάδα, μια αγάπη που παίρνει τη μορφή υπερπροστασίας. Η πρώτη λέξη που μαθαίνει το παιδί, μετά από τις προσφωνήσεις «μαμά» και «μπαμπά», είναι το απαγορευτικό «μη». Κάποιοι γονείς αγνοούν ότι το παιδί θα μάθει να προστα­τεύεται από το κακό, όχι όταν του κλείνουν τα μάτια και του βουλώνουν τ' αυτιά στο κάλεσμα του κακού αλλ' όταν το βάλουν αντιμέτωπο σ' αυτό. Το κακό δεν αντι­μετωπίζεται με την άγνοια αλλά με τη γνώση. Η άγνοια του παιδιού μεταφέρει όλη την ευθύνη για τη λήψη των αποφάσεων στους γονείς, που χαράζουν αυτοί πια την ευθεία του «σωστού δρόμου». Έτσι όμως φορτώνουν το παιδί με μια σειρά καταναγκαστικά «πρέπει», που αντα­νακλούν τις δικές τους προσδοκίες και τα όνειρα, που δεν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν: το παιδί πρέπει να μάθει γλώσσες —είναι ο καημός του πατέρα που δεν μπόρεσε να μάθει ο ίδιος—, πρέπει να μάθει πιάνο —η μητέρα έχει ακόμη το παράπονο ότι η ίδια δεν μπόρεσε ν' αξιοποιήσει το μουσικό της ταλέντο—, να είναι πάντα καλός μαθητής, με την έννοια να παίρνει μεγάλους βαθ­μούς. Έτσι το παιδί γίνεται δοχείο υποδοχής των απω­θημένων φιλοδοξιών ή κρυφών βλέψεων των γονιών του. Ο πατέρας το φαντάζεται σαν άξιο συνεχιστή του έργου του ή το φαντάζεται να διαπρέπει στο επάγγελμα, που αυτός είχε κάποτε διαλέξει για τον εαυτό του, αλλά δεν κατάφερε να το ασκήσει, γιατί ο δικός του πατέρας είχε αποφασίσει άλλα γι' αυτόν. Το τελευταίο αυτό το ξεχνά στην περίπτωση του δικού του παιδιού.

Ο Ρουσσώ στο έργο του «Αιμίλιος» γράφει ότι το παιδί δεν πρέπει ν' αντιμετωπίζεται σαν μικρογραφία των μεγάλων, γιατί έχει το δικό του κόσμο και τη δική του ψυχολογία. Δεν πρέπει να φορτώνεται με τις συμβα­τικότητες της ζωής της «πολιτισμένης» κοινωνίας αλλ' αντίθετα να ενθαρρύνεται θετικά για να εκφράζεται με το δικό του τρόπο. Εμείς θα προσθέσουμε ακόμη —παίρ­νοντας υπόψη τα σημεία των καιρών— ότι όλα τα παιδιά πρέπει να νιώσουν την οικογενειακή θαλπωρή. Δυστυ­χώς ο καύσωνας του χυδαίου υλισμού έχει μαράνει και το τελευταίο άνθος συναισθήματος. Πάνω απ' όλα ταμέτρα έχει τεθεί το χρήμα. Έχουμε συνηθίσει να μετράμε τα πάντα με αριθμούς, ακόμη κι αν πρόκειται για αν­θρώπινη ύπαρξη. Για να ξεπεραστεί αυτό που ονομά­ζουμε κρίση της οικογένειας, για να διαψευστούν κά­ποιοι «προφήτες» που προβλέπουν τη διάλυσή της -που σημαίνει διάλυση των πάντων-, πρέπει ν' αλλάξουμε ζωή: Το παιδί να γίνει μέτρο πάντων «χρημάτων» για να μη δημιουργούμε κοινωνίες κριμάτων και τραυμάτων.

[1]Είναι άκρως κατανοήσιμη η περίπτωση ζευγαριών, που η φύση τους στερεί τη χαρά να κάνουν παιδιά. Δεν είναι όμως κατανοήσιμη η περίπτωση ζευγαριών που δε θέλουν να κάνουν παιδιά. Κάπου στο βάθος της ζωής καραδοκεί η μοναξιά.

[2]Ρηξικέλευθος: Αυτός που ανοίγει δρόμο, ο τολμηρός, ο καινοτό­μος.