Ιστορικός - Συγγραφέας

Το κάψιμο των βιβλίων μαθητικός χουλιγκανισμός ή κάτι άλλο;

Πηγή: 
Προβληματισμοί

βασανισμό προωθεί κι όχι τη χαρά της μάθη­σης. Παρά την επίφαση του φιλελευθερισμού, που εκδη­λώνεται ως χαλάρωση,έχουμε τη μονοκρατορία του ενός και μοναδικού βιβλίου, το οποίο προβάλλεται αξιωμα­τικά ως το μοναδικό, έγκυρο και σωστό εγχειρίδιο, έστω κι αν σφάλλει! Το παιδί υποχρεώνεται να θεωρεί σωστό αυτό που γράφει το σχολικό. Έτσι το «σχολικό» λειτουρ­γεί σαν αυθεντία κι όχι σαν ερέθισμα φιλομάθειας. Δεν παρέχονται περιθώρια να προχωρήσει πέρα από αυτό, να επαυξήσει τις γνώσεις του, να διορθώσει αυτό που είναι εσφαλμένο ή να συμπληρώσει αυτό που είναι ανεπαρκές. Το άγχος να καλυφθεί η «ύλη», η ανακριτική εξέταση με βάση πάντα το σχολικό και μια βαθμολογία, που είναι αξιολογητής της απομνημονευτικής κι όχι της κριτικής ικανότητας, κάνει το βιβλίο αντιμέτωπο κι όχι συνεργάτη του μαθητή στο στίβο της μάθησης.

Οι μαθητές δικαιολογημένα ασφυκτιούν, όντας υπο­χρεωμένοι να διαβάζουν ένα μόνο βιβλίο και να εξετά­ζονται μόνο με βάση αυτό. Νιώθουν ότι υπονομεύεται η παιδαγωγική πράξη, όταν βραβεύεται η ξερή απομνημό­νευση. Οι πιο ανήσυχοι ή ευαίσθητοι νιώθουν βαθιά αποστροφή προς ένα όργανο καταπίεσης και φυσικά αισθάνονται βαθιά ικανοποίηση με την καταστροφή του. Όμως το μεγαλύτερο κακό δε βρίσκεται στο «κάψιμο», που μπορεί να είναι μια δικαιολογημένη ή μη αντίδραση των παιδιών. Ας μην ξεχνάμε αυτό που έλεγε ο Αριστο­τέλης: «Οί νέοι φιλοϋσι τε άγαν και μισοϋσιν άγαν και τάλλα πάντα ομοίως». Το κακό είναι βαθύτερο. Το ένα και μοναδικό βιβλίο προωθεί σταδιακά τον πνευματικό εφησυχασμό, τις έτοιμες αλήθειες και νεκρώνει το γόνιμο στοχασμό. Ο μαθητής δε μαθαίνει πώς να σκέπτεται αλλά με τι να σκέπτεται. Δεν ασκεί την κρίση του με συγκλίνουσες ή αποκλίνουσες απόψεις και μόνος του πια σαν ελεύθερο άτομο να βγάλει τα συμπεράσματα του, να διαμορφώσει ιδέες, προσωπικές θέσεις. Απεναντίας δεσμεύεται να υιοθετήσει μια θέση, είτε αυτή τον εκφρά­ζει είτε όχι, είτε την καταλαβαίνει είτε όχι. Αυτό περιο­ρίζει ακόμη και τον καθηγητή, που εκτοπίζεται από την αυθεντία του σχολικού βιβλίου. Ούτε κι αυτός επιτρέπε­ται να έχει προσωπική άποψη, ούτε χρειάζεται να έχει περισσότερες γνώσεις! Συχνά μαθητικά συμβούλια κατέ­φυγαν σε κάτι φρικιαστικό, γκαιμπελικό: κατάγγειλαν, που σημαίνει κατέδωσαν, καθηγητές τους, επειδή τους έλεγαν κι άλλα, που δεν υπήρχαν στο σχολικό! Στην, ελληνική παιδεία του σήμερα είναι επικίνδυνο για καθη­γητές και μαθητές να ξέρουν πολλά! Όταν έχουμε φτάσει σ' αυτό το σημείο, είναι αστείο να μας ενοχλεί μόνο το κάψιμο των βιβλίων.

«Κάθε βιβλίο που καίγεται από φανατικούς, φωτίζει τον κόσμο», πιστεύει κάποιος διανοητής. Τα παιδιά όμως, που στην αρχή του καλοκαιριού εγκαινιάζουν τις πυρπολήσεις των δασών, καίγοντας τα σχολικά βιβλία, δεν το κάνουν, επειδή είναι φανατικά υπέρ ή εναντίον κάποιας ιδέας ή ιδεολογίας. Δε βλέπουν στη στάχτη των βιβλίων τους τη γνώση. Βλέπουν το συγκεκριμένο βιβλίο, το μάθημα που δεν κατάφερε να γίνει φίλος, βοηθός, το μάθημα που έγινε δυνάστης. Τα βιβλία, που καίνε τα παιδιά δε φωτίζουν τον κόσμο. Ίσως μόνο μπορούν, όσο είναι καιρός, να φωτίσουν κάποια λάθη μας και να τα διορθώσουμε.

(Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ», τ. 656, 2 Οκτωβρίου 1987)

[1]Τορκουεμάδας Θωμάς (1420-1498): Ισπανός μοναχός, ιεροεξεταστής. Καταδίκασε σε θάνατο 8.000 άτομα.

[2]Σαβοναρόλα (1452-1498): Δομηνικανός μοναχός και ιεροκήρυκας. Αγωνίστηκε να επιβάλει στη Φλωρεντία ένα πολιτικό σύστημα δημο-κρατικό-θεοκρατικό. Κρεμάστηκε κι έπειτα κάηκε στην Πιάτσα ντέλλα Σινιορία με απόφαση του πάπα Αλεξάνδρου ΣΤ' Βοργία.

[3]Κου-Κλουξ-Κλαν: Αμερικανική τρομοκρατική οργάνωση. Τα μέλη τους φορούσαν λευκές κουκούλες, σκότωναν ή έδερναν μαύρους, άνα­βαν τις νύχτες στα βουνά σταυρούς κ.λπ.

[4]Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως επιβλήθηκε επί δικτατορίας Μεταξά.

 

[5]απροσδιόνυσος: η λέξη παράγεται από τη φράση «ουδέν προς Διόνυσον», που σημαίνει άνθρωπο άσχετο με τη λατρεία του Διονύσου. Μεταφορικά σημαίνει τον άσχετο με ζητήματα πνευματικά.

 

[6]Ούνρα:   Αμερικανική   φιλανθρωπική   οργάνωση   που   μετά   τον πόλεμο μοίραζε ρούχα και τρόφιμα.