Ιστορικός - Συγγραφέας

Το κάψιμο των βιβλίων μαθητικός χουλιγκανισμός ή κάτι άλλο;

Πηγή: 
Προβληματισμοί

βιβλίου προωθεί μια μορφή πνευματικής δικτατορίας [4]. Ο μαθητής αντιδρά σ' ένα σύστημα που τον αντιμετωπίζει σαν χώμα, που η γνώση θα ενσφηνω­θεί φυτευτά, που τον παροπλίζει, θέτει σε αποστρατεία και συνταξιοδοτεί την κριτική του ικανότητα, πριν αυτή αναπτυχθεί. Τα πιο γόνιμα βιβλία δεν είναι εκείνα που μας μαθαίνουν κάτι, αλλ' εκείνα που διεγείρουν το στο­χασμό. Τα περισσότερα από τα σύγχρονα βιβλία νεκρώνουν το στοχασμό. Κι επιπλέον βαρύνονται από πλήθος περιττολογιών, άχρηστων λεπτομερειών, με ανιαρά και κακοδιατυπωμένα κεφάλαια, με αοριστίες, ασάφειες, ασυναρτησίες, με επίδειξη κενής σπουδαιοφάνειας και κούφιας επιστημοσύνης. Αλλά κι αν δεν υπήρχαν οι αδυ­ναμίες αυτές, πάλι το αποτέλεσμα θα ήταν το ίδιο. Το σύστημα υποχρεώνει τους καθηγητές να «εξετάσουν αυτά που λέει το βιβλίο». Στόχος όχι η καλλιέργεια, η ευρυμάθεια, η πολυμάθεια. Όχι η μάθηση, αλλ' η εκμά­θηση. Και εκμάθηση όχι για έναν ευγενή σκοπό, αλλά «για να πάρουμε βαθμό». Έτσι η βαθμοθηρία τρώει την ουσία της παιδείας.

Το τέλος της σχολικής χρονιάς σημαίνει το τέλος του πνευματικού καταναγκασμού. Τότε κυριαρχεί το πνεύμα της εκδικήσεως· ένα είδος βεντέτας. Το βιβλίο γίνεται εξιλαστήριο θύμα της απροσδιόνυσης [5] παιδείας μας, που έχει κατορθώσει να στρέψει πολλούς μαθητές ενά­ντια στα ωραιότερα επιτεύγματα της ανθρώπινης νόη­σης, όπως τα Μαθηματικά, η Φιλοσοφία, η Βιολογία, ενάντια ακόμη και στην ίδια τους τη γλώσσα. Αυτή, λοι­πόν, η συμπεριφορά είναι, κατά κύριο λόγο, αντίδραση σ' ένα εκπαιδευτικό σύστημα, που μετατρέπει τα παιδιά σε σκυλιά ράτσας «ντόμπερμαν», που όταν διογκωθεί ο εγκέφαλος τους στρέφονται και κατά του εκγυμναστή τους. Μήπως, λοιπόν, τα βιβλία αυτά, όπως διδάσκονται έχουν την ίδια επίδραση; Μάλλον.

Αυτή η εξήγηση μας κάνει να βλέπουμε με κατανόηση το φαινόμενο, όχι όμως και να το δικαιολογούμε. Απλώς το εξηγούμε. Τα σχολικά βιβλία, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο τους και τον τρόπο διδαχής, είναι όργανα μάθησης. Η αποδοκιμασία δεν πρέπει να μετατραπεί σε«κυνήγι μαγισσών». Οι μαθητές που τα καταστρέφουν απερίσκεπτα, μπορούν με τον ίδιο τρόπο να μετατρα­πούν σε διώχτες κι άλλων πραγμάτων, με τα οποία δια­φωνούν ή που τα θεωρούν περιττά. Βλέπουμε έτσι τον κίνδυνο αναβίωσης του πνεύματος του γκαιμπελισμού. Και δυστυχώς ο νεοφασισμός, με τη μορφή του αχαλίνω­του κομματισμού, έχει αρχίσει να χτυπά τις πόρτες των σχολείων μας. Από την άλλη, δεν πρέπει να παραβλέ­πουμε τον κίνδυνο του πνευματικού χουλιγκανισμού, ήγουν του διανοητικού αλητισμού, που οδηγεί σε «αποπατοποίηση» την πνευματική μας ζωή, όπως έγραψε κάποιος πανεπιστημιακός καθηγητής.

Βέβαια δεν παύει μια βασική αιτία του «εθίμου», να χρησιμοποιούνται, δηλαδή, τα σχολικά βιβλία ως καύ­σιμη ύλη του καλοκαιριού, να είναι η επιπολαιότητα. Και ασφαλώς είναι επιπόλαιος ο μαθητής, αν πιστεύει πως το εκπαιδευτικό σύστημα βελτιώνεται με το κάψιμο των βιβλίων. Θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να μιλήσει για παιδική ή -τέλος πάντων- εφηβική ανωριμότητα. Το κακό όμως στην Ελλάδα ξεκινάει δυστυχώς -κι εδώ βρί­σκει τη θέση της μια εξήγηση την οποία παρακάμψαμε παραπάνω- από το ότι ο Νεοέλληνας δεν εκτιμά αυτό που του προσφέρεται δωρεάν. «Το τσάμπα κρέας το τρώνε οι σκύλοι», είναι μια γνωστή λαϊκή έκφραση. Δεν εκτιμά αυτό που μπορεί να παίρνει, χωρίς φαινομενικά να έχει άμεσα κοπιάσει ο ίδιος για την απόκτηση του.