Ιστορικός - Συγγραφέας

Ποιες επιπτώσεις είχε πάνω στη ζωή των λαών η υπερπαραγωγή καταναλωτικών αγαθών

Πηγή: 
Μαθήματα Εκθέσεων

« Η αύξηση της παραγωγής προορίζεται να ικανοποιήσει τη λαχτάρα μας για πιο κομψά αυτοκίνητα, πιο εξωτικό φαΐ, πιο προκλητικό ντύσιμο, πιο πολυτελή ψυχαγωγία, για όλα γενικώς τα είδη που τώρα υπηρετούν τις φιλήδο­νες, θανατερές, όχι και τόσο τιμητικές, επιθυμίες μας». (ΤΖΩΝ Κ. ΓΚΑΛΜΠΡΑΙΗΘ)

Η λέξη «κρίση» είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται συχνά για να δηλώσουμε μια δυσάρεστη οικονομική, κοινωνική ή πολιτική κατάσταση. Σε παλαιότερες εποχές, τουλάχιστο στον οικονομικό τομέα, η κρίση οφειλόταν σε μια ανεπάρκεια  της παραγωγής. Στον αιώνα μας όμως και ιδιαίτερα μετά το Β' παγκόσμιο πόλεμο η κρίση στις αναπτυγμένες κοινωνίες δεν είναι αποτέλεσμα υποπαραγωγής αλλά υπερπαραγωγής καταναλωτικών αγαθών.

Σ΄ ένα πρώτο βλέμμα το φαινόμενο φαίνεται κάπως παράδοξο, αλλ' αν εξεταστεί σε βάθος θα διαπιστώσουμε ότι το παράδοξο αυτό είναι μία λογική ακολουθία της γενικής ανισορροπίας που διέπει το σύγχρονο  ρυθμό της παραγωγής. Ο μεταπολεμικός άνθρωπος θεώρησε την υπερπαραγωγή σαν πανάκεια για την εξάλειψη κάθε οικονομικής και κοινωνικής νόσου. Για ν' απορροφηθούν όμως τα τεράστια μεγέθη της παραγωγής έπρεπε το καταναλωτικό κοινό ν' αποκτήσει αγοραστικές δυνατότητες κ΄ επιπλέον ν' αυξηθούν οι καταναλωτικές του τάσεις. Το πρώτο έγινε δυνατό με την αύξηση των αποδοχών και το δεύτερο με την τεχνητή , μέσω των διαφημίσεων, αύξηση των αναγκών του. Έτσι προέκυψε η καταναλωτική κοινωνία των ημερών μας, που δεν καταναλώνει για να ζει αλλά ζει για να καταναλώνει.

Επειδή  όμως η εσωτερική αγορά δεν μπορεί ν' απορροφήσει όλο τον όγκο των παραγόμενων αγαθών, οι μεγάλες βιομηχανικές χώρες στρέφονται πάντοτε σ' αναζήτηση νέων αγορών. Αναπτύσσεται μεταξύ τους ένας οξύτατος ανταγωνισμός  που παλαιότερα οδήγησε σε μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις. Σήμερα οι συγκρούσεις για τον οικονομικό έλεγχο ορισμένων περιοχών της γης έχουν πάρει τη μορφή σκληρών και μακροχρόνιων  το-πικών πολέμων. Μέσα στον κύκλο των οικονομικών αυτών ανταγωνισμών δυστυχώς κατά τα τελευταία χρόνια βρίσκεται και η χώρα μας.

Η υπερπαραγωγή, περ' από τις διεθνείς συγκρούσεις, δημιουργεί και δύο ακόμη σοβαρούς κινδύνους. Ο ένας είναι η εξάντληση των φυσικών πόρων της γης. Για να πετύχουμε τα ιλιγγιώδη ρεκόρ παραγωγής αποσπούμε από τη φύση περισσότερα αγαθά απ' όσα χρειαζόμαστε ή απ' όσα επιτρέπεται να λάβουμε. Έτσι διαγράφεται η ζοφερή προοπτική μέσα στα προσεχή πενήντα χρόνια να έχουν εξαντληθεί τα πολυτιμότερα για τη ζωή του ανθρώπου ορυκτά.

Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά στην καταστροφή και στη μόλυνση του περιβάλλοντος. Τα δάση εξαφανίζονται, τα νερά μολύνονται, η ατμόσφαιρα δηλητηριάζεται και η ξηρά μεταβάλλεται σ' έναν απέραντο σκουπιδότοπο. Η πολιτική της υπερανάπτυξης οδήγησε σταδιακά  σε μια πολιτική οικοκτονίας. Ο άνθρωπος σκοτώνει το περιβάλλον του αλλά ταυτόχρονα σκοτώνει και τον εαυτό του.

Σε μερικές χώρες η υπερπαραγωγή καταναλωτικών αγαθών οδήγησε στον κορεσμό. Η αδυναμία απορρόφησης των παραγόμενων προϊόντων είχε σαν τελικό αποτέλεσμα  τη μείωση της παραγωγής. Αυτό σημαίνει όμως απολύσεις εργαζομένων και αύξηση της τιμής των παραγόμενων αγαθών, γιατί, όπως είναι γνωστό, όταν μειώνεται η παραγωγή, αυξάνεται το κόστος. Η αύξηση των τιμών όμως και η μείωση της αγοραστικής δυνατότητας του κοινού οδηγούν σε μια παραπέρα μείωση της παραγωγής, που σημαίνει νέες απολύσεις  και νέα αύξηση των τιμών. Έτσι οδηγηθήκαμε σ' ένα φαύλο κύκλο, που είναι απότοκος της απληστίας, της κερδολαγνείας και της ασύνετης οικονομικής πολιτικής των κρατών.

Κατά την τελευταία τριετία μια λέξη κυριαρχεί σ' ολόκληρη τη δυτική οικονομία, ο πληθωρισμός. Η αρρυθμία στην παραγωγή είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγάλων κενών στους κρατικούς προϋπολογισμούς, που οι υπεύθυνες κυβερνήσεις θέλησαν να καλύψουν με αθρόα έκδοση χαρτονομίσματος. Το χαρτονόμισμα πλημμύρισε την αγορά , αλλ' έτσι ξευτελίστηκε η αξία του και μειώθηκε η αγοραστική του δυνατότητα. Οι απλοί άνθρωποι βλέπουν τις τιμές ν' αυξάνουν και τις αποδοχές τους να φαλκιδεύονται. Αν διεκδικήσουν και πετύχουν αύξηση αποδοχών, βλέπουν με λύπη τους αμέσως τις τιμές ν' αυξάνουν ακόμη περισσότερο.

Η έξοδος από το αδιέξοδο αυτό είναι γνωστή από την παλαιά εποχή, αλλ' είναι δύσκολα εφαρμοστή. Πρέπει ν' αλλάξει έγκαιρα ο προσανατολισμός της ανάπτυξης, να γίνουν επενδύσεις για την ικανοποίηση συλλογικών  αναγκών, να μειωθεί η ανισότητα που υπάρχει ανάμεσα στις εισοδηματικές τάξεις, ν' αναγνωριστεί η αξία της χειρωνακτικής εργασίας και να παράγονται αγαθά πιο απλά και μεγαλύτερης διάρκειας. Κυρίως όμως πρέπει ν' αλλάξει η καταναλωτική νοοτροπία μας. Οι άνθρωποι πρέπει να περιοριστούν στις πραγματικές  τους ανάγκες και να μη χρησιμοποιούν την παραγωγή σαν μέσο δύναμης, προβολής ή κέρδους.