Ιστορικός - Συγγραφέας

Η εσωτερική αυτάρκεια ως αντίδοτο της πλεονεξίας και του καταναλωτικού πνεύματος της εποχής μας.

Πηγή: 
Μαθήματα Εκθέσεων

«Πλεονεξία μέγιστον ανθρώποις κακόν», έλεγαν οι αρχαίοι. Και τούτο εί­ναι αληθινό γιατί ο πλεονέχτης μοιάζει μ' ένα τεράστιο απύθμενο πιθάρι. Έχει τη σφαλερή αντίληψη ότι γίνεται πλούσιος με τη συσσώρευση υλι­κών αγαθών και αγνοεί τη μεγάλη αλήθεια ότι ο πλούτος βρίσκεται στην εσωτερική αυτάρκεια και στην ελαχιστοποίηση των αναγκών του.

«Πλουσιώτερος ο ελαχίστοις αρκούμενος- αυτάρκεια φύσεως γαρ πλούτος», δίδασκε ο Σωκράτης. Και γι' αυτό κάποτε ο σοφός δάσκαλος, απευθυνόμενος σε κάποιον, που ενδιαφερόταν αποκλειστικά για τη συσσώ­ρευση υλικών αγαθών, τον μάλωσε αυστηρά και του σύστησε να μην προσπαθεί να αυξήσει την περιουσία του αλλά να μειώσει την επιθυμία του.

Πραγματικά, όσο αυξάνονται οι επιθυμίες του ανθρώπου, τόσο αισθά­νεται εντονότερη την έλλειψη των υλικών αγαθών. Αυτό δικαιώνει από­λυτα κάτι που με πολύ σοφία έλεγαν οι παλαιοί: φτωχός δεν είναι αυτός που έχει λίγα αλλ' αυτός που επιθυμεί πολλά.

Ας μη μας εξαπατά η αίσθηση της επάρκειας. Ποτέ η αφθονία των αγαθών δε θα κορέσει την ψυχή ενός άπληστου. Αυτός είναι αδύνατο να ικανοποιηθεί, όσα αγαθά κι αν απολαύσει. Γι' αυτό, προσφυέστατα, παρομοιάζεται με αδηφάγο[1] όρνεο.

Αντίθετα, αν ο άνθρωπος χαλιναγωγήσει τις ορέξεις του και περιορίσει τις επιθυμίες του, θα λυτρωθεί από πιεστικές, κατά τη γνώμη τον, ανάγκες. Θ' απαλλαγεί από την έλξη των υλικών αγαθών και θα είναι πραγματικά πλούσιος. Χαραχτηριστική η περίπτωση του πάμφτωχου Σωκράτη, που όταν έβλεπε την αφθονία των αγαθών στην αγορά των Αθηνών συνήθιζε να λέει: «Πόσο πλούσιος είμαι που δεν τα έχω ανάγκη».

Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι μόνο πραγματικά πλούσιος είναι και αληθινά ελεύθερος. Γιατί η χειρότερη φυλακή του ανθρώπου είναι οι ανάγκες του. Σε μια τέτοια φυλακή βρίσκεται κλεισμένος ο σημερινός άνθρωπος. Ζει σε μια κοινωνία απληστίας που ευφημιστικά[2]ονομάσαμε Κοινωνία της Αφθονίας. Ποτέ ο άνθρωπος δεν απόλαυσε τόσα όσα απολαμβάνει σήμερα, μα ποτέ δεν ήταν τόσο ανικανοποίητος όσο σήμερα. Ζει τη φτώχεια του πλούτου. Ο κατακλυσμός των υλικών αγαθών τού έφερε ηθική ναυτία και ψυχική αδηφαγία. Ζει για να καταναλώνει και δεν καταναλώνει για να ζει.

Οι μηχανισμοί παραγωγής τεχνητών αναγκών, όπως η διαφήμιση, τον μεταμόρφωσαν σ' ένα ακόρεστο καταναλωτικό ον. Όλη τη δραστηριότητά του απορροφούν οι καταναλωτικές του ανάγκες. Αγοράζει συνεχώς, πιστεύοντας ότι λυτρώνεται από τα δεσμά της ανάγκης και χωρίς να το καταλαβαίνει γίνεται δέσμιος νέων αναγκών. Γιατί η καταναλωτική μανία μοιάζει με τη Λερναία Ύδρα, που όταν ο Ηρακλής της έκοβε ένα κεφάλι στη θέση του φύτρωναν δύο.

Έτσι οδηγηθήκαμε σ' έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο μπορούμε να ξεφύγουμε μόνο με την εσωτερική μας αυτάρκεια, που θα μας δώσει τη δυνατότητα να στραφούμε προς τον εσωτερικό μας κόσμο, για ν' ασχοληθούμε περισσότερο με το πνεύμα μας, ώστε να μη γινόμαστε δούλοι αναγκών που δεν είναι απόλυτα αναγκαίες. Αίτημα του καιρού μας είναι μια ζωή με ποιότητα. Αυτό μπορεί να γίνει εφικτό, αν λυτρώσουμε τον εαυτό μας από τη μανία για ποσότητα.

Θα ήταν βέβαια παράλογο ν' αρνηθούμε τη σημασία του πλούτου και των άλλων υλικών αγαθών. Ο ασκητισμός μπορεί να λειτουργεί σαν εξαίρεση μα όχι σαν κανόνας της κοινωνικής ζωής. Η χρήση του μέτρου μπορεί ν' αποτελέσει τη χρυσή τομή και για την απόκτηση και για την απόλαυση των υλικών αγαθών.

[1]Αδηφάγος: Αχόρταγος. Άδην (επίρρ). = αρκετά, μέχρι κορεσμού.

[2]Ευφημισμός: Η χρησιμοποίηση ευοίωνης αντί δυσοίωνης λέξης (π.χ. γλυκάδι αντί για ξίδι). Ο ευφημισμός ξεκινάει από την πρόληψη πως κάτι κακό εξευμενίζεται ή αποτρέπεται, όταν του δώσουμε καλή ονομασία.