Ιστορικός - Συγγραφέας

Είναι δυνατή και θεμιτή η μονομερής ενασχόληση του ανθρώπου με την ατομική του ευζωία —έστω και με την πιο άρτια έννοια του όρου—, μακριά από τα γενικά προβλήματα, που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο;

Πηγή: 
Θέματα Σύγχρονου Προβληματισμού

Οι άνθρωποι σε παλαιότερες εποχές μπορεί να έζησαν ως νομάδες αλ­λά ποτέ ως μονάδες. Για να επιβιώσουν υποχρεώθηκαν να συμβιώσουν. Αλ­λά για να μην ξεπέσει η κοινωνική συμβίωση σε μια αγελαία συνάθροιση,είναι απαραίτητο κάθε κοινωνικό μέλος να θεωρεί ως υποθέσεις ατομικές τις υποθέσεις του συνόλου.

Το στοιχείο της κοινωνικότητας αποκλείει τη μονομερή ενασχόληση του ανθρώπου με την ατομική του ευζωία και την αδιαφορία του για τα κοινά. Ο άνθρωπος γεννιέται μέσα σε μια συγκεκριμένη κοινωνία και ανή­κει λειτουργικά σ' αυτή σ' όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ο Αριστοτέλης, θέλοντας να καταδείξει την κοινωνικότητα του ανθρώπου, τον ονόμασε «ζώον κοινωνικόν». Αν σήμερα θελήσει ο άνθρωπος ν' απαλλοτριώσει μό­νος την ιδιότητα του κοινωνικού, θα του απομείνει μόνο η ιδιότητα του ζώου. Ο άνθρωπος δε διαφέρει «φύσει» αλλά «δυνάμει» από τα ζώα. Την υπεροχή έναντι αυτών την προσφέρει η ικανότητα να μιλάει και να σκέ­πτεται. Αλλ' αυτή η ικανότητα μόνο στο πλαίσιο της ανθρώπινης ομάδας μπορεί να διαπλαστεί και ν' αναπτυχθεί. Ο άνθρωπος χωρίς κοινωνία θα ήταν χωρίς λόγο και χωρίς νου.[1] Η γλώσσα, που μιλάει, δεν είναι ατομική κατάκτηση αλλά κοινωνική κληρονομιά.

Όσο κι αν διαφέρουν μεταξύ τους οι άνθρωποι, όσο κι αν εμφανίζονται ξεχωριστές προσωπικότητες, προικισμένες μ' έξοχα χαρίσματα, αυτό δε σημαίνει πως μπορούν να ζήσουν, να διακριθούν και να ευτυχήσουν ξέχω­ρα από την κοινωνία τους. Ακόμη κι αυτά που ονομάζουμε «έξοχα χαρί­σματα», δεν είναι τίποτε άλλο παρά δώρα της κοινωνίας τους, ένα είδος κοινωνικής προίκας. Η κοινωνία δίνει τα πάντα στο άτομο, άρα και το άτο­μο οφείλει να δίνει τα πάντα στην κοινωνία. Χωρίς τη σύνδεση με τ' άλλα κοινωνικά μέλη, ακόμη και τα πιο έξοχα πνεύματα θα έμεναν διανοητικώς ανανάπτυκτα. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό όν και συνεπώς η δράση του μόνο ως συμβολή στην κοινωνική δράση μπορεί να καρποφορήσει.

Εξάλλου, είναι αφελές ν' αντιδιαστέλλεται το άτομο προς την κοινω­νία, μια και υπάρχει αλληλεξάρτηση ανάμεσά τους. Το ένα οφείλει την ύ­παρξη του στο άλλο., Η κοινωνία οφείλει την ύπαρξή της στην ανθρώπινη φύση και ιδιαίτερα στην έλλειψη αυτάρκειάς της· και τ' άτομο οφείλει την ύπαρξή του στην κοινωνία, εφόσον δε διαθέτει αυτάρκεια[2].Επιγραμματικά ο Κάρολος Μαρξ λέει: «Ο άνθρωπος είναι το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων». Ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία υπάρχει μια διαλεκτική σχέση αλληλεπίδρασης και αμοιβαίας αντίδοσης. Το άτομο, εφόσον δέχεται την ανθρωπιά του από την κοινωνία, οφείλει να συνεισφέ­ρει σ' αυτή ένα μέρος της δράσης του.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, δεν μπορούν να υπάρξουν μέσα στην κοινω­νία Ροβινσόνες, άτομα απομονωμένα, ξεκομμένα από τον κοινωνικό τους περίγυρο. Ακόμη και το μεμονωμένο άτομο είναι πάντα κοινωνικό. Επομένως δεν είναι δυνατή αλλ' ούτε και θεμιτή η μονομερής ενασχόληση του ανθρώπου με την ατομική του ευζωία και η αποχή από τα κοινά. Ένας νό­μος της λογικής, ο νόμος της ταυτότητας, προβάλλει το αξίωμα: «Ό,τι ι­σχύει για το όλο, ισχύει και για το μέρος». Η πρόταση εύκολα περνά και στο εξεταζόμενο θέμα σαν σχέση κοινωνίας - ατόμου. Κάθε άνθρωπος μπορεί, αλλά και πρέπει ν' ασχολείται με την ατομική του ευζωία, είτε με τη μορφή του υλικού, είτε με