Ιστορικός - Συγγραφέας

Ανοχή ή συνενοχή;

Πηγή: 
Μαθήματα Εκθέσεων

αποδοχή της παράλογης γνώμης του, ο ραγιαδισμός και η έκπτωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έχουν φτάσει να εκφράζονται με τον όρο ανοχή. Μια τέτοια στάση φυσικά μόνο ανοχή δε μπορεί να είναι. Απλώς είναι δουλοφροσύνη. Κι η δουλοφροσύνη αυτή επεκτείνεται, όταν συνειδητοποιεί κανείς την κατάστασή του και δεν κάνει τίποτε για να την ξεπεράσει.

Αυτός που μαθαίνει ν' αντιμετωπίζει έτσι τον εαυτό του, μαθαίνει ν' αντιμετωπίζει ανάλογα και το συνάνθρωπό του. Έτσι, λοιπόν, παρατηρεί­ται στις μέρες μας μια αδιάφορη στάση απέναντι στα δικαιώματα μακρι­νών τοπικά κοινωνικών ομάδων, μια ουδέτερη αντιμετώπιση του άδικου που διαπράττεται σε μια γωνιά της γης, τέτοια ώστε να μη μας επηρεάζουν φαινομενικά οι εξελίξεις που συντελούνται εκεί. Μια τέτοια στάση όμως δεν είναι ανοχή, είναι ενοχή και συνενοχή. Για κάθε αδικία που γίνεται στον κόσμο είμαστε υπεύθυνοι και συνυπεύθυνοι.

Χαραχτηριστικό δείγμα του ευνουχισμού, που υφίσταται ο όρος ανοχή στην εποχή μας, είναι η χρησιμοποίησή του σ' έναν κοινότατο κοινωνικό τομέα, που δεν είναι άλλος από την ανατροφή των παιδιών. Στ' όνομα μιας ελεύθερης τάχα αγωγής βαφτίζουμε ανοχή την υποταγή των γονιών σε κάθε παράλογη απαίτηση των παιδιών και την υποχωρητικότητα στις κάθε λογής επιθυμίες τους. Έτσι όμως δε δημιουργούνται ελεύ­θερες συνειδήσεις αλλά μικροί τύραννοι. Δυστυχώς η σύγχρονη αστική οικογένεια καλλιεργεί το στοιχείο της υποβαθμισμένης ανοχής, για να παραβλέπουν οι νέοι τα παραπτώματα των γονιών τους και οι γονείς τα παραπτώματα των παιδιών τους. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην κοινω­νία. Αδιαφορούμε για τη χυδαιότητα, την αισχρότητα του συνανθρώπου μας, ελπίζοντας ότι ανάλογη αντιμετώπιση θα έχουν και τα δικά μας ηθικά ολισθήματα. Αυτού του είδους η ανοχή δεν προάγει ελεύθερα αλλ' ελευ­θέρια ήθη. Κι αντί να επουλώνει, απεναντίας οξύνει τις κοινωνικές πλη­γές.

Σ' ό,τι αφορά βέβαια θέματα αγωγής, δε θα ήταν λογικό να φτάσουμε και στο αντίθετο άκρο, που είναι ο ολοκληρωτικός περιορισμός της ελευ­θερίας κινήσεων και δράσης, των συναναστροφών και της ενασχόλησης μ' οποιοδήποτε αντικείμενο, που είναι της απόλυτης εκλογής των παιδιών. Στο τόσο κρίσιμο κι ευαίσθητο αυτό στάδιο της ανάπτυξης του ανθρώπου η ανατροφή, με βάση την ανοχή, θα αποτρέψει τη μετατροπή του είτε σε εγωκεντρική είτε σε καταπιεσμένη, ανασφαλή και νευρωτική προσωπικό­τητα. Αντίθετα, τη διαμόρφωση ενός ισορροπημένου ανθρώπου θα επιτρέ­ψει η αναγνώριση του δικαιώματός του να έχει από νωρίς προσωπική γνώμη, να κάνει ο ίδιος τις επιλογές του, καθώς και η διασφάλιση της δυνατότητας ν' ασκήσει το δικαίωμα αυτό. Μια ανάλογη συμπεριφορά πρέπει να δειχτεί και στη διάρκεια της νεανικής ηλικίας, οπότε, σε συνδυ­ασμό με μια ανάλογη ανοχή από μέρους των νέων προς τους μεγαλύτε­ρους, ίσως οδηγηθούμε σ' ένα κάποιο γεφύρωμα του χάσματος των γενεών.

Στη σημερινή εποχή, που μαστίζεται από την κοινωνική δυσαρμονία, που κυριαρχούν τ' ανελεύθερα καθεστώτα, οι πόλεμοι, η παραφροσύνη της αδιαλλαξίας και οι εκρήξεις της βίας, γίνεται πια φανερή η ανάγκη μιας νέας τακτικής για την αντιμετώπιση των διαφορών. Και αυτή δεν είναι άλλη παρά η πιστή εφαρμογή της ανοχής, ανοχής με τη βολταιρική έν­νοια. Και αυτό σημαίνει στάση δυναμική και δεκτική ταυτόχρονα, στάση που πρέπει να χαραχτηρίζει κάθε ώριμα κοινωνικοποιημένο άνθρωπο.

Εξυπακούεται βέβαια πως μια τέτοια δυναμική ανοχή, για να γίνει βάλσαμο κάθε κοινωνικής πληγής, πρέπει να είναι αμοιβαία. Χωρίς το στοιχείο της αμοιβαιότητας, η ανοχή γίνεται δραματικό θεατρικό έργο με δύο πρόσωπα, που το ένα παίζει το ρόλο του θύτη και τ' άλλο το ρόλο του θύματος.