Ιστορικός - Συγγραφέας

Το κάψιμο των βιβλίων μαθητικός χουλιγκανισμός ή κάτι άλλο;

Πηγή: 
Προβληματισμοί

Στο ενεργητικό της εκπαιδευτικής μας πολιτικής εγγράφεται και η από εικοσαετίας -μέσα στα πλαίσια του συστήματος της «δωρεάν παιδείας»- καινοτομία να χορηγούνται δωρεάν στους μαθητές τα σχολικά βιβλία. Την τελευταία τετραετία όμως εμφανίζεται έντονα μια «αχαριστία» από μέρους των μαθητών προς την πολιτεία, με την καθιέρωση ενός νέου «εθίμου»: να καίνε στο τέλος της σχολικής χρονιάς τα βιβλία -όργανα γνώσης- που τους δόθηκαν δωρεάν και που το κόστος τους βαρύνει σοβαρά το φορολογούμενο Έλληνα πολίτη. Πώς μπορεί να ερμηνευθεί η συμπεριφορά αυτή; Είναι απλή εκδή­λωση νεανικής ανωριμότητας, σύμπτωμα πνευματικού χουλιγκανισμού, αναβίωση του πνεύματος του γκαιμπελισμού ή, μήπως, αντίδραση σ' ένα σύστημα παιδείας, που δε συμφιλιώνει το παιδί με την παιδεία του;

Σ' αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε ν' απαντή­σουμε, όσο γίνεται πιο συνοπτικά και απλά, σε μια προσπάθεια περιστολής του κακού, που κάνει τη μαθη­τική νεολαία να λειτουργεί ως Τορκουεμάδας [1] και το βιβλίο ν' αντιμετωπίζεται ως υποψήφιος Σαβοναρόλα [2] Ξεκινάμε πρώτα από μια κακή νοοτροπία, νοοτροπία φυγοπονίας που είναι διάχυτη -μ' ευθύνη της πολιτείας-στα σχολεία μας. «Διαβάστε περισσότερο, για να ζήσετε λιγότερο» είναι το σύνθημα πολλών μαθητών σήμερα. Και προσπαθούν να εναρμονιστούν, όσο γίνεται, με αυτή την αρχή στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς, όταν αποκηρύσσουν με «σαφή» τρόπο όλα όσα έμαθαν κατά τη διάρκεια της μέσα από τα βιβλία τους.

Κι όμως η καθιέρωση της δωρεάν παιδείας -στο μέτρο που μπορεί να θεωρείται δωρεάν-, που δίνει τη δυνατό­τητα σε όλους να μορφωθούν, αποτελεί μια μεγάλη δημο­κρατική κατάκτηση του λαού μας. Εν τούτοις παρουσιά­ζεται πρόσφατα το φαινόμενο οι μαθητές να σχίζουν, να μουτζουρώνουν και να καίνε τα βιβλία τους, να στήνουν χορούς, ως κανίβαλοι γύρω από την πυρά, κι ακόμη να καταστρέψουν θρανία, να σπάζουν πόρτες, να λερώνουν τοίχους, να βεβηλώνουν προτομές, εικόνες ηρώων ή πνευματικών προσώπων. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στα δημόσια σχολεία, αλλά δεν απουσιάζει και από τα ιδιωτικά. Αυτό μας οδηγεί στη σκέψη πως η αιτία του βανδαλισμού δεν εστιάζεται στη δωρεάνι χορήγηση παιδείας, με την έννοια, δηλαδή, πως ο Έλληνας παύει να εκτιμά ό,τι δεν πληρώνει, ό,τι του προσφέρεται δωρεάν.

Οι μαθητές των ιδιωτικών σχολείων, που πληρώνουν, και μάλιστα ακριβά, για τα βιβλία τους, δε δείχνουν περισσότερο σεβασμό προς αυτά απ' ότι οι μαθητές των δημοσίων. Η εξήγηση γι' αυτό είναι πολύ απλούστερη απ' ό,τι πιστεύεται: το σχολικό βιβλίο στο τέλος της σχο­λικής χρονιάς θεωρείται άχρηστο, γι' αυτό και πετιέται. Μέσ' από το σημερινό σύστημα παιδείας ο μαθητής δεν κατορθώνει να εκτιμήσει ούτε μια λέξη από το βιβλίο αυτό, έστω κι αν πρόκειται για μια αξιοπρόσεχτη συγ­γραφή. Με αυτή την καταστροφή, που συχνά παίρνει τη μορφή «τελετουργίας», που θυμίζει τους φλεγόμενους σταυρούς των Κου-Κλουξ-Κλαν [3], οι μαθητές νομίζουν πως καίνε το δικό τους σταυρό του μαρτυρίου. Εκδικού­νται για όλη την ψυχική πίεση, που δέχτηκαν κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Για τον εξαναγκασμό ν' αποστηθίσουν μέσα από αυτά τα βιβλία πράγματα που δεν καταλαβαίνουν, που δεν τους ενδιαφέρουν, που σε πολλά διαφωνούν μαζί τους.

Το σημερινό σύστημα παιδείας δεν προωθεί τη γνώ­ση· την επιβάλλει. Το καθεστώς του ενός και μόνου διδακτικού