Ιστορικός - Συγγραφέας

Ο τεχνοκρατικός καισαρισμός

Πηγή: 
Εκ-Θέσεις Ιδεών (Δοκίμια) Α΄ τόμος, Εκδ. Πατάκη

Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η μηχανή δε χρησιμοποιείται σαν όργανο αύξη­σης της ελευθερίας του ανθρώπου αλλά σαν όργανο περιορισμού του. Είναι μια δυσάρεστη διαπίστωση αλλά καθόλου ανερεισματική[1]. Στηρίζεται σε πολύ πραγ­ματικά δεδομένα. Κάποτε αυτά που σήμερα είναι πραγματικότητα φαίνονταν ουτοπικά, ακόμη και στη μεταπολεμική εποχή, όταν τα πρώτα μηνύματα ήταν ανησυχητικά. Προάγγελος του τεχνοκρατικού ολοκληρωτισμού υπήρξε προπολεμι­κά ο συγγραφέας Άλντους Χάξλεϋ, που έγραψε το περίφημο έργο "Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος", ένας κόσμος που ήταν προϊόν εργαστηρίου. "Ευαγγελιστής" της τεχνοκρατικής δεσποτείας υπήρξε ο Άγγλος συγγραφέας Τζορτζ Όργουελ, που το 1948 έγραψε το περίφημο έργο "1984"[2]. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται η καταπίεση της ανθρώπινης σκέψης από μια άρχουσα τάξη τεχνοκρατών, η οποία χρησιμοποιεί πολύπλοκες μηχανές και μεθόδους για να πετύχει τους απάνθρωπους σκοπούς της. Το οργουελικό "1984" είχε χρονική διάρκεια μεγαλύτερη από τις 365 ημέρες του ημερολογιακού ομωνύμου του. Άλλωστε, είχαμε μπει στο "1984" προτού φθάσουμε στο 1984, και σήμερα βρισκόμαστε στο "1984 + 12"[3]. Οι προφητείες του Άγγλου συγγραφέα έχουν προ πολλού αρχίσει να γίνονται πραγ­ματικότητα.

Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί μηχανές χωρίς να διανοείται ότι ουσιαστικά εκείνος χρησιμοποιείται από αυτές. Πραγματικά, το άτομο αποτελεί "βασική τροφή" για ένα μεγάλο αριθμό εργοστασίων και γραφειοκρατικών οργανισμών. Το άτομο μεταγγίζει την ενέργεια και το αίμα του σε βιομηχανίες όπλων, αυτοκινήτων και σε διυλιστήρια πετρελαίου. Έτσι, λοιπόν, δεν κυριαρχούμε στον κόσμο που έφτιαξε ο Θεός, σύμφωνα με την εντολή του "κατακυριεύσατε την γην", αλλά κυριαρχούμα­στε από έναν άλλο "κόσμο", που φτιάξαμε με τα δικά μας χέρια.

Κατά τον Σαρτρ, ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να επιλέγει. Ηεπιλογή, όμως, αποτελεί δυναμική έκφραση της ανθρώπινης λογικής. Είναι μια πνευματική δυνατότητα που σήμερα είναι ιδιαίτερα υποτονική. Ενεργούμε χωρίς να σκεπτόμα­στε. Αφήνουμε κάποιο "αθώο" κομπιούτερ να σκέπτεται για μας. Όμως πίσω από τη συσκευή είναι άλλοι που σκέπτονται, που αποφασίζουν, που επιλέγουν για μας. Αύριο, χάρη στη διεύρυνση του συστήματος internet, θα μαθαίνουμε όσα νομίζουν κάποιοι "αόρατοι" και "αόριστοι" ότι πρέπει να μαθαίνουμε. Οι "τράπεζες πληρο­φοριών" θα τροφοδοτούν τη σκέψη μας με το δικό τους πνευματικό υλικό. Δε χρειάζεται να σκεπτόμαστε εμείς. Έτσι, θα καταθέσουμε το μυαλό μας σε μια τέτοια τράπεζα, που θα το "διαχειρίζεται" κι εμείς θα εισπράττουμε τους... τόκους! Θα έχουμε βέβαια εγκέφαλο, χωρίς όμως εγκεφαλική ουσία. Η αρωγή της επιστή­μης θα γίνει οιμωγή[4] οδύνης. Η τεχνολογία θα πετύχει να αντικαταστήσει τα εγκεφαλικά μας κύτταρα με ηλεκτρονικά μικροκυκλώματα.

Σε αυτή την αντικατάσταση οφείλεται ο βιασμός της ανθρώπινης ελευθερίας: οι ηλεκτρονικές, σε αντίθεση με τις βιολογικές μονάδες, προγραμματίζονται, και μάλιστα με πολύ εύκολο τρόπο. Ενεργούμε σύμφωνα με όσα είμαστε προγραμμα­τισμένοι να κάνουμε. Έτσι, εισερχόμαστε στην εποχή του μηχανοποιημένου αν­θρώπου, που θα κουρδίζεται και θα ρυθμίζεται. Έτσι, θα εξελιχθεί σ' ένα απρόσω­πο "γρανάζι" της παραγωγικής μηχανής. Θα υπολογίζει τα πάντα με λεπτά και λεφτά. Ο χρόνος θα γίνει χρήμα. Τα συναισθήματα θα παραχωρήσουν τη θέση τους στα νούμερα. Ο άνθρωπος θα έχει ελευθερία μόνο στην κατανάλωση. Να καταναλώσει και να καταναλωθεί. Θα κινείται αλλά δε θα συγκινείται. Ασφαλώς θα συσσωρεύει γνώσεις καθημερινά. Αυτό δε θα καλλιεργεί το στοχασμό ή το λογισμό.