Ιστορικός - Συγγραφέας

Διεθνοποίηση και σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων

Πηγή: 
Εκ-Θέσεις Ιδεών (Δοκίμια) Α΄ τόμος, Εκδ. Πατάκη

τον πολιτισμό μας το 52% του γήινου πληθυσμού να μην απολαμβάνει τα ίδια δικαιώματα παντού. Η γυναίκα, που γεννά τον άνθρωπο, να μην είναι άνθρωπος ισότιμος προς τον άνδρα, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας. Δεν αρκεί η γονιμό­τητα στα λόγια και στις υποσχέσεις. Απαιτούνται έργα, συγκεκριμένα μέτρα. Μέτρα για το παιδί, ώστε να μη γίνεται θύμα της αστοργίας. Να μη ζει την αγωνία της αγονίας, της έλλειψης δηλαδή γονιών, όχι επειδή είναι ορφανό αλλ' επειδή ο γονιός είναι απών. Μέτρα για την προστασία των προσφύγων, ώστε να μην καταντούν της γης οι κολασμένοι. Γιατί, αλλιώς, η δική τους κόλαση θα μεταφερθεί στο δικό μας δήθεν παράδεισο. Προβλέπω ότι μετά το 2020 θα μπούμε στον "Αιώνα της Μεγάλης Πείνας". Και θα επακολουθήσει μια πρωτοφα­νής κοινωνική έκρηξη. Η πρώτη επανάσταση του ανθρώπου ονομάσθηκε Γεωργι­κή, η δεύτερη Βιομηχανική, η τρίτη θα είναι Κανιβαλική. Οι άνθρωποι θα τρώνε τις σάρκες τους, όπως οι Τούρκοι στο πολιορκημένο Ναύπλιο. Αν ο κομμουνισμός κατέρρευσε με ελάχιστα θύματα, ο καπιταλισμός δε θα καταρρεύσει· θ' ανατινα­χθεί. Διότι η ανάπτυξή του στηρίζεται στη διεύρυνση των ανθρώπινων προβλημά­των, στη διεύρυνση των ανθρώπινων αναγκών. Κι αυτό αφοπλίζει τον άνθρωπο από δικαιώματα. Όμως απ' όλα τα δικαιώματα μπορεί να παραιτηθεί ο άνθρωπος εκτός από το δικαίωμα στο φαγητό. Όταν δεν έχει να φάει, θα φάει τον άλλο. Και τούτο θα σημάνει το requiemτου πολιτισμού.

Κάποτε ο Ρίτσος είχε πει: "Ο ουρανός αρχίζει από το ψωμί". Ας μη μεγαληγο-ρούμε. Το δικαίωμα είναι που αρχίζει από το ψωμί. Τον άρτο τον επιούσιο ευλόγησε ο Χριστός. Με τον άρτο και για τον άρτο αρχίζει η πρωινή μας προσευ­χή. Αυτός ο άρτος -για να μιλάμε για δικαιώματα- πρέπει να μοιρασθεί σ' όλους τους λαούς της γης. Υ.Γ. Η εισήγηση αυτή διαβάστηκε στις 5 Δεκεμβρίου 1995 στη φιλόξενη στέγη της ΧΕΝ Κηφισιάς. Συνεισηγητές ήσαν ο καθηγητής Λεωνίδας Ν. Γεωργακόπου-λος και ο ποιητής Θ. Δ. Φραγκόπουλος. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης προσέ­θεσα και τα ακόλουθα στοιχεία:

α) Συχνά η απότομη παροχή δικαιωμάτων, όπως τα αντιλαμβανόμαστε εμείς, διασπά το παραδοσιακό δίκαιο μιας κλειστής κοινωνικής ομάδας και συμβάλλει στην αποσάθρωσή της.

β) Δέχθηκα την άποψη του Κώστα Τσιρόπουλου ότι σήμερα υπάρχει έλλειμμα δικαιωμάτων, διότι επικαλούμεθα περισσότερο τα δικαιώματα και λιγότερο τις υποχρεώσεις μας. Η οικογένεια ειδικά διδάσκει την καθηκοντοφυγία. Παρομοίασα τη σχέση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με κλάσμα, όπου θέση αριθμητή κατέ­χουν οι υποχρεώσεις και θέση παρονομαστή τα δικαιώματα. Εμείς αυξάνουμε τον παρονομαστή και νομίζουμε ότι το κλάσμα μεγαλώνει. Το κλάσμα όμως φυραίνει. Πρέπει να αυξήσουμε τον "αριθμητή", για να έχουμε ίσως έναν ακέραιο αριθμό δικαιωμάτων.

γ) Δικαιολόγησα τις απαισιόδοξες διαπιστώσεις μου παραπέμποντας στη φρά­ση του Γκράμσι: "Στην απαισιοδοξία της γνώσης αντιτάσσουμε την αισιοδοξία τηςβούλησης". Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι πάλη. Αντί να κλαιγόμαστε, καλύτερα ν' αγωνιζόμαστε. Ο αγώνας του ανθρώπου έφερε ως καρπό τα δικαιώματα. Αλλά δεν πρέπει ν' αρκούμαστε στα κατεκτημένα. Διότι όποιος δεν προχωρεί οπισθοχω­ρεί. Πρέπει να κάνουμε αρχή ζωής τη δημοσθένεια ρήση: "Στέργε μέν τά παρόντα, ἐπιζήτει δέ τά βελτίῳ". Φυσικά, δεν πρέπει να υποτιμάμε αυτά που απολαμβάνου­με, αλλά να μην αρκούμαστε σ' αυτά. Κυρίως να μην κλείνουμε τον αγώνα για δικαιώματα στο κλουβί του "εγώ". Το δικαίωμα αρχίζει από το δικαίωμα του "άλλου".

δ) Δεν αποδέχθηκα την άποψη ότι πιθανώς να είναι μάταιη η οργάνωση διασκέψεων, συνεδριών κτλ, ή η έκδοση ψηφισμάτων για ανθρώπινα δικαιώματα. Ο άνθρωπος, για να νιώσει άνθρωπος, πρέπει να τον φωνάξεις άνθρωπο. Ο δούλος, ο καταπιεσμένος, για να νιώσει πως έχει δικαιώματα και ότι δε βιώνει μια "φυσική" κατάσταση, πρέπει να ακούσει για δικαιώματα. Χωρίς το "Θούριο" του Ρήγα ίσως οι ραγιάδες να μη μάθαιναν τον τρόπο με τον οποίο οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι.

ε) Επισήμανα ότι στην ιστορική εξέλιξη λειτουργεί μια αμείλικτη αρχή: Λαός που "τρώει" τα δικαιώματα των άλλων κάποτε θα "φάει" το κεφάλι του. "Το χαράμι (άδικο) χαλάλι (δίκαιο) δε γίνεται".

στ) Διαφώνησα με την άποψη ότι λόγος περί δικαιωμάτων άρχισε να γίνεται προ διακοσίων περίπου ετών. Υπενθύμισα ότι και στον τομέα αυτό πρωτοπόρησαν οι αρχαίοι και θύμισα τα ακόλουθα: Μετά τη μάχη των Πλαταιών 479 π.Χ.) ο Παυσανίας, βλέποντας τους αιχμάλωτους Πέρσες, είπε το περίφημο: "Βάρβαροι μέν, νθρωποι δέ". Είναι η πρώτη φορά που αναγνωρίζονται ανθρώπινα δικαιώ­ματα στους αιχμαλώτους πολέμου. Θύμισα ακόμη τη φράση του ρήτορα Αλκιδάμα από τον περίφημο "Μεσσηνιακό", που εκφώνησε το 360 π.Χ. για να ενώσει Σπαρτιάτες και Μεσσηνίους: "Πάντας λευθέρους φκεν ὁ Θεός· οὐδένα δοῦλον ἡ φύσις πεποίηκεν". Κιέκλεισα την αναφορά μου στους αρχαίους με την επαναστα­τική φράση του Φαλέα από τη Χαλκηδόνα: "σότητα δεῖ ὑπάρχειν ταῖς πόλεσοι κτήσεως καί παιδείας". Δηλαδή, στις πόλεις να υπάρχει ισότητα ως προς την περιουσία και την παροχή παιδείας.

ζ) Ο αγώνας για τα ανθρώπινα δικαιώματα αρχίζει από τον εαυτό μας. Καθέ­νας πρέπει να κάνει το δικό του αγώνα. Σύμφωνα με μια κινέζικη παροιμία, η σωστή στάση ζωής ορίζεται ως εξής: "Αντί να παραπονιέσαι για το σκοτάδι, άναψε ένα κερί".