Ιστορικός - Συγγραφέας

ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΑΡΑΝΤΟ Ι. ΚΑΡΓΑΚΟ

Πηγή: 
Ἀναστάσιος Γ.Τσίγκος (ἐπιστολή δημοσιευθεῖσα στήν "ΕΣΤΙΑ")

 

                                                                        Ἀθήνα,19/01/2019

Κύριε Διευθυντὰ,

 

Ἕνας ἀπὸ τοὺς ἰσχυρότερους φιλοσοφικοὺς νόες τῆς νεώτερης Ἑλλάδος,ὁ Χρῆστος Μαλεβίτσης,ἐπιχειρώντας ν΄ἀντιδιαστείλει τὸν πολιτικὸ καὶ στρατιωτικὸ ἡγέτη ἀπὸ τὸν πνευματικὸ ἄνθρωπο,ἔχει γράψει τὴν ἑξῆς ἀξιοπρόσεκτη φράση:«Ὁ ἡγέτης παύει νὰ ἡγεῖται μὲ τὸν θάνατό του,ἐνῶ ὁ πνευματικὸς ὁδηγὸς ὁδηγεῖ τὶς συνειδήσεις μέσα στοὺς αἰῶνες»(«Ἡ πνευματικὴ ἡγεσία»,στὴ σειρὰ «Ἅπαντα Χρήστου Μαλεβίτση»,ἐκδ.«Ἁρμὸς»,2010,τ.2ος,σελ.214).Μὲ ἄλλα λόγια,τὸ ἔργο τοῦ πνευματικοῦ ἀνθρώπου διατηρεῖται καὶ μετὰ τὸν θάνατό του,ἔχει αἰώνια ἀξία καὶ στερεώνει τὶς ψυχὲς ὅσων ἔλθουν σ΄ἐπαφὴ μαζὶ του.

Τὸ ἄν ὁ Σαράντος Καργάκος καταλέγεται ἤ ὄχι στοὺς «πνευματικοὺς ὁδηγοὺς»,δὲν θὰ κριθεῖ τούτη τὴ στιγμὴ ἀλλὰ στὸ ἄνυσμα τοῦ χρόνου.Τὸ πνευματικὸ του ἀνάστημα θὰ προσδιοριστεῖ σύμφωνα μὲ τὸ «ἀποτύπωμα» ποὺ ἄφησε στὴν κοινωνία ὅπου ἔζησε καὶ ἔδρασε,καὶ ὄχι φυσικὰ ἀπὸ τὶς ἀποφάνσεις μεροληπτούντων-εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατὰ-«εἰδημόνων».Ἐκεῖνο,πάντως,γιὰ τὸ ὁποῖο μποροῦν ν΄ἀποφανθοῦν μὲ βεβαιότητα ὅσοι γνώρισαν τὸν ἴδιο καὶ τὸ ἔργο του,εἶναι ὅτι ἐπρόκειτο γιὰ ἕνα μεγάλο ἄνθρωπο.Ἀνυπόκριτος καὶ ἁπλὸς στοὺς τρόπους,ὑψηλόφρων μαζί καὶ γενναιόφρων,καλοσυνάτος,«λευκοφόρος τὴν διάνοιαν»·ἕνας λεβέντης στὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα.Ἀκέραιος ἠθικὰ,οὐδέποτε ἔκανε ἐκπτώσεις στὰ πιστεύω του ἤ παραχωρήσεις,προκειμένου ν΄ἀνέλθει στὴν ἀκαδημαϊκὴ ἱεραρχία-πρᾶγμα ποὺ ἴσως καὶ νὰ μὴν τὸν ἐνδιέφερε κιόλας.Παρέμεινε ταπεινὸς μέχρι τὸ τέλος,χωρὶς νὰ ταπεινωθεῖ γιὰ μία θέση.

Ὡς παιδαγωγὸς,ἔθεσε σκοπὸ τῆς ζωῆς του νὰ διαπλάσει ἐσωτερικὰ ἐλεύθερους καὶ ἀξιοπρεπεῖς ἀνθρώπους,ποὺ θὰ διακρίνονται γιὰ τὸ ἦθος καὶ τὴν εὐθικρισία τους.Ὄρθια συνείδηση ὁ ἴδιος,δίδασκε πάντοτε στοὺς μικροὺς καὶ μεγάλους μαθητὲς του ν΄ἀγαποῦν τὸν διπλανὸ τους,νὰ εἶναι φιλαλήθεις καὶ νὰ μὴ σαγηνεύονται ἀπὸ τὶς «Σειρῆνες» τῆς ἐφήμερης καὶ τόσο ρυπαρῆς ἐξουσίας.Κυρίως ὅμως,τοὺς δίδασκε κάτι ποὺ σήμερα βρίσκεται ὑπὸ διωγμὸν:νὰ σέβονται τὴν ἑτερότητα καὶ τὴν ἀντίθετη,τεκμηριωμένη ὡστόσο,ἄποψη.

Ὡς ἱστορικὸς συγγραφέας,διακρινόταν γιὰ τὴ νηφαλιότητα μὲ τὴν ὁποία προσέγγιζε τὰ θέματά του.Ἡ κρίση του ἦταν πάντοτε κρυστάλλινη καὶ,τὸ βασικώτερο,δ ι κ ὴ τ ο υ.Οὐδέποτε ὑπηρέτησε συμφέροντα τρίτων ἤ ἔγραψε «καθ΄ὑπαγόρευσιν»,ὅπως συχνὰ συμβαίνει μὲ τοὺς ἱστορικοὺς,γιὰ νὰ προσποριστεῖ ἀτομικὰ ὀφέλη.Ὅποιος τὸν μελετᾶ,ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συμφωνεῖ ἤ νὰ διαφωνεῖ μὲ τὶς ἀπόψεις του·οὐδεὶς,ὡστόσο,νομιμοποιεῖται νὰ τὸν ψέξει εἴτε γιὰ μεροληψία εἴτε γιὰ μονοδιάστατη θεώρηση ἑνὸς γεγονότος.Ἔχοντας μία ὁλικὴ σύλληψη τοῦ ἱστορικοῦ «γίγνεσθαι»-κατὰ τὴ γνώμη μου,ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους ἱστορικοὺς βρισκόταν ἐγγύτερα στὸν Πολύβιο-,ἀναζητοῦσε μὲ ὑπομονὴ καὶ ἐπιμονὴ τὴν ἀλήθεια,χωρὶς ποτὲ νὰ διολισθαίνει σὲ προσβλητικοὺς χαρακτηρισμοὺς γιὰ μιὰ ἱστορικὴ προσωπικότητα, ἀκόμη κι΄ἄν μέσα του δὲν τὴν πολυσυμπαθοῦσε.Ἑλληνόψυχος καὶ ἑλληνομαθὴς, ναὶ, ἦταν· ὄχι ὅμως καὶ ἑλληνοπαθὴς. Μιὰ ὁλόκληρη ζωὴ στηλίτευε τὰ κακῶς κείμενα τῆς πατρίδος του καὶ μοχθοῦσε γιὰ τὴν ἠθικὴ ἀνύψωση τῶν συμπολιτῶν του.Τοὺς ξένους λαοὺς τοὺς πλησίασε,ἐπιχείρησε νὰ τοὺς κατανοήσει καὶ τοὺς ἀγάπησε πραγματικὰ.Ἀπόδειξη,τὰ καλογραμμένα ταξιδιωτικὰ του βιβλία,ἡ μεγάλη ἀξία τῶν ὁποῖων μένει ν΄ἀναγνωριστεῖ.

Ὡς πολιτικὸς στοχαστὴς,τέλος,ὁ Καργάκος θὰ μποροῦσε νὰ θεωρηθεῖ ἕνας «στρατευμένος» συγγραφέας.Ὄχι βέβαια σὲ κάποια πολιτικὴ ἰδεολογία,ἀλλὰ στὸ ἀνώτερο ἰδανικὸ τῆς ἐλεύθερης καὶ ἀπαλλαγμένης ἀπὸ κομματικὲς ἐξαρτήσεις σκέψης.Ἄνθρωπος μὲ δημοκρατικὴ σ υ μ π ε ρ ι φ ο ρ ὰ καὶ δημοκρατικὸ φ ρ ό ν η μ α-συχνὰ παραβλέπουμε ὅτι ἡ δημοκρατία-ὀρθότερο θὰ ἦταν νὰ μιλᾶμε γιὰ δημοκρατικὸ ἦθος-περισσότερο κι΄ἀπὸ πολίτευμα,εἶναι στάση ζωῆς,ποὺ ἐμφαίνεται σὲ κάθε μας ἐκδήλωση-,σὲ καμμία στιγμὴ τῆς ζωῆς του δὲν λύγισε τὴ μέση του μπροστὰ στοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας.Πονοῦσε γιὰ τὸν ἐκπεσμὸ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου καὶ γιὰ τὴν δικτατορία τῆς ἀσημαντότητας ποὺ ἔχει ἐγκατασταθεῖ γιὰ τὰ καλὰ στὴν Ἑλλάδα,φαινόμενα ποὺ πολέμησε μὲ πάθος.Ὑπερκομματικὴ προσωπικότητα ὁ Μανιάτης δάσκαλος,δὲν κολάκευε οὔτε χάιδευε αὐτιὰ·ἔδειχνε σὲ ἄρχοντες καὶ ἀρχομένους τὸν δύσκολο,τὸν ἀνηφορικό δρόμο.Ἴσως γι΄αὐτὸ τὰ πολιτικὰ μας κόμματα ν΄ἀπαξίωσαν νὰ βγάλουν ἔστω μία λιτὴ ἀνακοίνωση γιὰ τὴν ἐκδημία του...

Ὁ Σαράντος Καργάκος δὲν θὰ μείνει ζωντανὸς μόνο ἐὰν τὸ πλουσιώτατο συγγραφικὸ του ἔργο διασωθεῖ,ἐπανεκδοθεῖ καὶ γίνει πνευματικὸ κτῆμα τῶν πολλῶν·θὰ παραμείνει ζωντανὸς ἐὰν οἱ Ἕλληνες ἀπελευθερωθοῦμε ἀπὸ τὸν κακὸ μας ἑαυτὸ,αὐτὸν ποὺ μᾶς ὁδήγησε στὸ τωρινὸ ἠθικὸ,πνευματικὸ καὶ οἰκονομικὸ χάλι.Πρωτίστως,ὅμως,ἐὰν παραμερίσουμε τὶς ἐπίπλαστες διαφορὲς μας καὶ ὁμονοήσουμε.Τοῦτο,φρονῶ,θὰ ἐπιθυμοῦσε ὁ σπουδαῖος ἐργάτης τοῦ πνεύματος ποὺ μᾶς ἄφησε ὀρφανοὺς ἀλλ΄ὄχι ἀφώτιστους.

Μὲ τιμὴ,

Ἀναστάσιος Γ.Τσίγκος