Ιστορικός - Συγγραφέας

«Πλειάς»: μία ναυτική τραγωδία προ των Πατρών

Πηγή: 
Πολιτική Φιλολογική Πατρών

προς την Πάτρα, εξαντλώντας όλες τις δυνατότητες των μηχανών και του πληρώματός του.

Σ’ εκείνη την κρίσιμη στιγμή κάνει την εμφάνισή του το «Πλειάς» που έχει λά­βει τα σήματα βοηθείας. Έσπευσε προς βοήθειαν της «Ελληνίδος» και ο γενναίος κυβερνήτης της Βύρων Κρυαταλλίδης με τα αντιαεροπορικά μέσα που διέθετε απέ­κρουσε την επίθεση του δευτέρου αε­ροπλάνου. Αξίζει εδώ να λεχθεί πως για τους Γερμανούς πιλότους έχει κατασκευασθεί ένας θρύλος περί «Ιπποτών του Αέρος». Δεν αποκλείω δείγματα ιπποτισμού, αλλ’ εδώ επρόκειτο για επίδειξη ισχύος βαρβαρισμού. Το «Ελληνίς» έφερε τα σήματα του πλωτού νοσοκομείου.

Αλλ’ ας επανέλθουμε στην «Πλειάδα», που έλαβε θέση έξω από το λιμάνι της Πάτρας, για να προστατευθεί το «Ελλη­νίς» που δεν είχε ακόμη εισπλεύσει στο λιμάνι. Ήταν 5 μ.μ., όταν προ των Πα­τρών γράφτηκε μία άγνωστη για τους νεώτερους τραγωδία. Έφθασαν 27 Γιούνκερς και ανέλαβαν αυτά να αποτε­λειώσουν το φονικό έργο των δύο πρώ­των αεροπλάνων. Τα 7 επιτέθηκαν κατά της «Ελληνίδος», η οποία επλήγη καιρίως. Μία βόμβα έπεσε πάνω της και, πλην της εκρήξεως, μετέδωσε φωτιά σε όλα τα διαμερίσματα του πλοίου. Συνε­πεία της φωτιάς απανθρακώθηκαν 10 από τους κατακεκλιμένους τραυματίες. Έπεσαν τρεις ακόμη βόμβες. Από την έκρηξή τους τραυματίστηκε θανάσιμα ο πρώτος μηχανικός. Άλλοι δύο μηχανικοί τραυματίστηκαν πιο ελαφρά.

Από τα πυρά των πυροβόλων τραυ­ματίστηκαν άλλα 10 άτομα, μέλη του πληρώματος ή ασθενείς. Το «Ελληνίς» άρχισε να βυθίζεται. Παρά τούτο ο κυ­βερνήτης κατόρθωσε να αποβιβάσει όλους τους λοιπούς επιβαίνοντες στο σκάφος (τραυματίες, νοσηλευτικό προσωπικό και πλήρωμα), να προσαράξει επι­τυχώς στο δυτικό λιμενίσκο των Πατρών και να σώσει έτσι το πολύτιμο υγειονο­μικό υλικό. Η Ελλάς, σφαδάζουσα υπό την μπότα τριών (ας μην ξεχνάμε και την Βουλγαρία) κατακτητών, ήταν γεμά­τη τραυματίες και το υγειονομικό υλικό άρχιζε να σπανίζει.

Ακολούθως ήλθε η σειρά της «Πλειά­δος». Δεν είχαν περάσει πέντε λεπτά από την αγκυροβόλησή της μπροστά στο λι­μάνι και σήμανε συναγερμός. Τα 27 Γιούνκερς στράφηκαν εναντίον της. Δό­θηκε αμέσως εντολή για απόπλου και για τροφοδοσία των πυροβόλων. Με επιδέ­ξιους χειρισμούς ο Κρυσταλλίδης κα­τόρθωνε να ξεφεύγει από την πτώση των βομβών και από την χάλαζα των βλημάτων. Αλλά όχι για πολύ. Δύο ναύτες του σκοτώθηκαν, ενώ οι λοιποί είχαν πλέ­ον τραυματισθεί. Κι ο ίδιος βαρύτατα λα­βωμένος, έπεσε πάνω στη γέφυρα Τη διακυβέρνηση του σκάφους ανέλαβε ένας έφεδρος σημαιοφόρος, ο Β. Ανατσίτος, που προερχόταν από το εμπορικό ναυ­τικό. Οι λιμενικές υπηρεσίες των Πατρών δεν μπορούσαν να του προσφέρουν καμμία βοήθεια. Η διαταγή που έλαβε ήταν να πλεύσει προς την απέναντι ακτή, με­ταξύ Κρυονερίου και Ναυπάκτου, «διότι τίποτε πλέον δεν ηδύνατο να σταθή εις Πάτρας». Πράγματι, το «Πλειάς» κατόρ­θωσε να ξεφύγει και να φθάσει στο Κρυονέρι. Οι τραυματίες αποβιβάστηκαν και έγινε η νενομισμένη ταφή των νεκρών.

Για να προστατευθεί καλύτερα ανεχώρησε πάραυτα από τη συνεχώς βαλλό­μενη περιοχή, κατευθύνθηκε προς το Ιό­νιο και αγκυροβόλησε στις 6 π.μ. της 22ας Απριλίου στον ασφαλή όρμο της Βασιλικής της Λευκάδος. Για λόγους προ­νοίας, παρ’ ότι έρριξε άγκυρες, βρισκό­ταν συνεχώς «υπ’ ατμόν». Την επομένη, 23 Απριλίου, η εκεί παρουσία του έγινε αντιληπτή από τα γερμανικά αεροπλάνα. Ήταν 7 το πρωί, όταν 13 Γιούνκερς εξαπέλυσαν νέα επίθεση. Οι βόμβες προ­κάλεσαν έναν ισχυρό κραδασμό στους λέ­βητες του πλοίου που άρχισε να «παίρ­νει κλίση». Τη χαριστική βολή έδωσαν στις 25 Απριλίου δύο Γιούνκερς. Χωρίς αντίσταση το «Πλειάς» παραδόθηκε στα πυρά τους και στις 4.50 βυθίστηκε. Τρεις ημέρες ενωρίτερα (22 Απριλίου) είχε υποκύψει στα τραύματά του και ο γεν­ναίος κυβερνήτης του, υποπλοίαρχος σε ειδική μονιμότητα, Βύρων Κρυσταλλίδης.

Νομίζω ότι η πόλη των Πατρών, μέσα στο πλήθος των εκδηλώσεών της (πολιτιστικών, θρησκευτικών, καρναβαλικών) πρέπει να τιμήσει με ιδιαίτερη εκδήλω­ση και με ένα «δημόσιο σήμα» τούτο το άγνωστο σχεδόν γεγονός. Ας τιμώνται και οι νεκροί σε τούτον τον νεκρό ηθι­κά τόπο, για να δούμε κάποτε ανάστα­ση...

Λαύριο, 15 Αύγουστου 2006

 

Ο έκδοτης της παρούσης έχει την παιδικήν ανάμνησιν ότι μετά τον τραγικόν Απρίλιον 1941 ο επισκεπτόμενος το νεκροταφείον της πόλεως (της Αγίας Αλεξιωτίσσης) έβλεπεν ένθεν και ένθεν του κεντρικού του διαδρόμου νεοσκαφείς συμμέτρους τάφους φέροντας τα ονό­ματα των νεκρών της «Ελληνίδος». Τώ­ρα αυτά φαντάζουν ως λησμονημένον παρελθόν...

 

Πολιτική Φιλολογική Πατρών, Σεπτέμβριος 2006